(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.286. అధ్యాయః 286
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి వృత్రాయ సనత్కుమారోక్తవిష్ణుమాహాత్ంయానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

ఉశనోవాచ। 12-286-0x(6374)(76667)
నమస్తస్మై భగవతే దేవాయ ప్రభవిష్ణవే।
యస్య పృథ్వీ తలం తాత సాకాశం బాహుగోచరః॥ 12-286-1(76668)
మూర్ధా యస్య త్వనంతం చ స్థానం దానవసత్తమ।
తస్యాహం తే ప్రవక్ష్యామి విష్ణోర్మాహాత్ంయముత్తమం॥ 12-286-2(76669)
భీష్మ ఉవాచ। 12-286-3x(6375)
తయోః సంవదతోరేవమాజగామ మహామునిః।
సనత్కుమారో ధమార్త్మా సంశయచ్ఛేదనాయ వై॥ 12-286-3(76670)
స పూజితోఽసురేంద్రేణ మునినోశనసా తథా।
నిషసాదాసనే రాజన్మహార్హే మునిపుంగవః॥ 12-286-4(76671)
తమాసీనం మహాప్రజ్ఞముశనా వాక్యమబ్రవీత్।
బ్రూహ్యస్మై దానవేందాయ విష్ణోర్మాహాత్ంయముత్తమం॥ 12-286-5(76672)
సనత్కుమారస్తు వచః శ్రుత్వా ప్రాహ వచోఽర్థవత్।
విష్ణోర్మాహాత్ంయసంయుక్తం దానవేంద్రాయ ధీమతే॥ 12-286-6(76673)
శృణు సర్వమిదం దైత్య విష్ణోర్మాహాత్ంయముత్తమం।
విష్ణౌ జగత్స్థితం సర్వమితి విద్ధి పరంతప॥ 12-286-7(76674)
అస్మిన్గచ్ఛంతి విలయమస్మాచ్చ ప్రభవంత్యుత।
అవత్యేష మహాబాహుర్భూతగ్రామం చరాచరం।
ఏష చాక్షిపతే కాలే కాలే చ సృజతే పునః॥ 12-286-8(76675)
నైష దానవ తే శక్యస్తపసా నైవ చేజ్యయా।
సంప్రాప్తుమింద్రియాణాం తు సంయమేనైవ శక్యతే॥ 12-286-9(76676)
బాహ్యే చాభ్యంతరే చైవ కర్మణా మనసి స్థితః।
నిర్మలీకురుతే బుద్ధ్యా సోఽముత్రానంత్యమశ్నుతే॥ 12-286-10(76677)
యథా హిరణ్యకర్తా వై రూప్యమగ్నౌ విశోధయేత్।
బహుశోఽతిప్రయత్నేన మహతాఽఽత్మకృతేన హ॥ 12-286-11(76678)
తద్వజ్జాతిశతైర్జీవః శుద్ధ్యతేఽల్పేన కర్మణా।
యత్నేన మహతా చైయవాప్యేకజాతౌ విశుద్ధ్యతే॥ 12-286-12(76679)
లీలయాఽల్పం యథా గాత్రాత్ప్రమృజ్యాదాత్మనో రజః।
బహుయత్నేన మహతా దోషనిర్హరణం తథా॥ 12-286-13(76680)
యథా చాల్పేన మాల్యేన వాసితం తిలసర్షపం।
న ముంచతి స్వకం గంధం తథా సూక్ష్మస్య దర్శనం॥ 12-286-14(76681)
తదేవ బహుభిర్మాల్యైర్వాస్యమానం పునః పునః।
విముచ్య తం స్వకం గంధం మాల్యగంధేఽవతిష్ఠతే॥ 12-286-15(76682)
ఏవం జాతిశతైర్యుక్తో గుణైరేవ ప్రసంగిషు।
బుద్ధ్యా నివర్తతే దోషో యత్నేనాభ్యాసజేన హ॥ 12-286-16(76683)
కర్మణా స్వేన రక్తాని విరక్తాని చ దానవ।
యథా కర్మవిశేషాంశ్చ ప్రాప్నువంతి తథా శృణు॥ 12-286-17(76684)
యథావత్సంప్రవర్తంతే యస్మింస్తిష్ఠతి చానిశం।
తత్తేఽనుపూర్వ్యా వ్యాఖ్యాస్యే తదిహైకమనాః శృణు॥ 12-286-18(76685)
అనాదినిధనః శ్రీమాన్హరిర్నారాయణః ప్రభుః।
దేవః సృజతి భూతాని స్థావరాణి చరాణి చ॥ 12-286-19(76686)
ఏష సర్వేషు భూతేషు క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ।
ఏకాదశ వికారాత్మా జగత్పిబతి రశ్మిభిః॥ 12-286-20(76687)
పాదౌ తస్య మహీం విద్ధి మూర్ధానం దివమేవ చ।
బాహవస్తు దిశో దైత్య శ్రోత్రమాకాశమేవ చ॥ 12-286-21(76688)
తస్య తేజోమయః సూర్యో మనశ్చంద్రమసి స్థితం।
బుద్ధిర్జ్ఞానగతా నిత్యం రసస్త్వప్సు ప్రవర్తతే॥ 12-286-22(76689)
భ్రువోరనంతరాస్తస్య గ్రహా దానవసత్తమ।
నక్షత్రచక్రం నేత్రం చ ఆస్యమగ్నిం చ దానవ।
తం విశ్వభూతం విశ్వాదిం పరమం విద్ధి చేశ్వరం॥ 12-286-23(76690)
రజస్తమశ్చ సత్వం చ విద్ధి నారాయణాత్మకం।
సోశ్రమాణాం ముఖం తాత కర్మణస్తత్ఫలం విదుః॥ 12-286-24(76691)
అకర్మణః ఫలం చైవ స ఏవ పరమోఽవ్యయః।
ఛందాంసి యస్య రోమాణి హ్యక్షరం చ సరస్వతీ॥ 12-286-25(76692)
బహ్వాశ్రయో బహుముఖో ధర్మో హృది సమాశ్రితః।
స బ్రహ్మపరమో ధర్మస్తపశ్చ సదసచ్చ సః॥ 12-286-26(76693)
శ్రోత్రశాస్త్రగ్రహోపేతః షోడ్శర్త్విక్క్రతుశ్చ సః।
పితామహశ్చ రుద్రశ్చ సోఽశ్వినౌ స పురందరః॥ 12-286-27(76694)
మిత్రోఽథ వరుణశ్చైవ యమోఽథ ధనదస్తథా।
తే పృథగ్దర్శనాస్తస్య సంవిదంతి తథైకతాం।
ఏకస్య విద్ధి దేవస్య సర్వం జగదిదం వశే॥ 12-286-28(76695)
నానాభూతస్య దైత్యేంద్ర తస్యైకత్వం వదంత్యపి।
జంతుః పశ్యతి విజ్ఞానాత్తతః సత్వం ప్రకాశతే॥ 12-286-29(76696)
సంహారవిక్షేపసహస్రకోటీ
స్తిష్ఠంతి జీవాః ప్రచరంతి చాన్యే।
ప్రజావిసర్గస్య చ పారిమాణ్యం
వాపీసహస్రాణి బహూని దైత్య॥ 12-286-30(76697)
వాప్యః పునర్యోజనవిస్తృతాస్తాః
క్రోశం చ గంభీరతయాఽవగాఢాః।
ఆయామతః పంచశతాశ్చ సర్వాః
ప్రత్యేకశో యోజనతః ప్రవృద్ధాః॥ 12-286-31(76698)
వాప్యా జలం క్షిప్యతి వాలకోట్యా
త్వహ్నా సకృచ్చాప్యథ న ద్వితీయం।
తాసాం క్షయే విద్ధి పరం విసర్గం
సంహారమేకం చ తథా ప్రజానాం॥ 12-286-32(76699)
ష·డ్జీవవర్ణాః పరమం ప్రమాణం
కృష్ణో ధూంరో నీలమథాస్య మధ్యం।
రక్తం పునః సహ్యతరం సుఖం తు
హారిద్రవర్ణం సుసుఖం చ శుక్లం॥ 12-286-33(76700)
పరం తు శుక్లం విమలం విశోకం
గతక్లమం సిద్ధ్యతి దానవేంద్ర।
గత్వా తు యోనిప్రభవాణి దైత్య
సహస్రశః సిద్ధిముపైతి జీవః॥ 12-286-34(76701)
గతిం చ యాం దర్శనమాహ దేవో
గత్వా శుభం దర్శనమేవ చాపి।
గతిః పునర్వర్ణకృతా ప్రజానాం
వర్ణస్తథా కాలకృతోఽసురేంద్ర॥ 12-286-35(76702)
శతం సహస్రాణి చతుర్దశేహ
పరా గతిర్జీవగణస్య దైత్య।
ఆరోహణం తత్కృతమేవ విద్ధి
స్థానం తథా నిఃసరణం చ తేషాం॥ 12-286-36(76703)
`యోఽస్మాదథ భ్రశ్యతి కాలయోగా
త్కృష్ణే వర్ణే తిష్ఠతి సర్వకృష్టే।
అతిప్రసక్తో నిరయాచ్చ దైత్య
తతస్తతః సంపరివర్తతే చ॥' 12-286-37(76704)
కృష్ణస్య వర్ణస్య గతిర్నికుష్టా
స మజ్జతే నరకే పచ్యమానః।
స్థానం తథా దుర్గతిభిస్తు తస్య
ప్రజావిసర్గాన్సుబహూన్వదంతి॥ 12-286-38(76705)
శతం సహస్రాణి తతశ్చరిత్వా
ప్రాప్నోతి వర్ణం హరితం తు పశ్చాత్।
స చైవ తస్మిన్నివసత్యనిశో
యుగక్షయం తమసా సంవృతాత్మా॥ 12-286-39(76706)
స వై యదా సత్వగుణేన యుక్త
స్తమో వ్యపోహన్ఘటతే స్వబుద్ధ్యా।
స లోహితం వర్ణముపైతి నీలా
న్మనుష్యలోకే పరివర్తతే చ॥ 12-286-40(76707)
స తత్ర సంహారవిసర్గమేకం
స్వకర్మజైర్బంధనైః క్లిశ్యమానః।
తతః స హారిద్రముపైతి వర్ణం
సంహారవిక్షేపశతే వ్యతీతే॥ 12-286-41(76708)
హారిద్రవర్ణస్తు ప్రజావిసర్గా
త్సహస్రశస్తిష్ఠతి సంచరన్వై।
అవిప్రముక్తో నిరయే చ దైత్య
తతః సహస్రాణి దశాపరాణి॥ 12-286-42(76709)
గతీః సహస్రాణి చ పంచ తస్య
చత్వారి సంవర్తకృతాని చైవ।
విముక్తమేనం నిరయాచ్చ విద్ధి
సర్వేషు చాన్యేషు చ సంభవేషు॥ 12-286-43(76710)
స దేవలోకే విహరత్యభీక్ష్ణం
తతశ్చ్యుతో మానుషతాముపైతి
సంహారవిక్షేపశతాని చాష్టౌ
మర్త్యేషు తిష్ఠన్నమృతత్వమేవి॥ 12-286-44(76711)
సోఽస్మాదయ భ్రశ్యతి కాలయోగా
త్కృష్ణే తలే తిష్ఠతి సర్వకృష్టే।
యథా త్వయం సిధ్యతి జీవలోక
స్తత్తేఽభిధాస్యాంయసురప్రవీర॥ 12-286-45(76712)
దైవాని స వ్యూహశతాని సప్త
రక్తో హరిద్రోఽథ తథైవ శుక్లః।
సంశ్రిత్య సంధావతి శుక్లమేత
మష్టావరానర్చ్యతమాన్స లోకాన్। 12-286-46(76713)
అష్టౌ చ షష్టిం చ శతాని చైవ
మనోవిరుద్ధాని మహాద్యుతీనాం।
శుక్లస్య వర్ణస్య పరా గతిర్యా
త్రీణ్యేవ రుద్ధాని మహానుభావ॥ 12-286-47(76714)
సంహారావిక్షేపమనిష్టమేకం
చత్వారి చాన్యాని వసత్యనీశః।
షష్ఠస్య వర్ణస్య పరా గతిర్యా
సిద్ధావసిద్ధస్య గతక్లమస్యర॥ 12-286-48(76715)
సప్తోచరం తత్ర వసత్యనీశః
సంహారవిక్షేపశతం సశేషః।
సంహారవిక్షేపమనిష్టమేకం
చత్వారి చాన్యాని వసత్యనీశః।
తస్మాదుపావృత్య మనుష్యలోకే
తతో మహాన్మానుషతాముపైతి॥ 12-286-49(76716)
తస్మాదుపావృత్య తతః క్రమేణ
సోగ్రేణ సంతిష్ఠతి భూతసర్గం।
స సప్తకృత్వశ్చ పరైతి లోకా
న్సంహారవిక్షేపకృతప్రవాసః॥ 12-286-50(76717)
సప్తైవ సంహారముపప్లవాని
సంభావ్య సంతిష్ఠతి జీవలోకే।
తతోఽవ్యయం స్థానమనంతమేతి
దేవస్య విష్ణోరథ బ్రహ్మణథ।
శేషస్య చైవాథ నరస్య చైవ
దేవస్య విష్ణోః పరమస్య చైవ॥ 12-286-51(76718)
సంహారకాలే పరదిగ్ధకాయా
బ్రహ్మాణమాయాంతి సదా ప్రజాహి।
చేష్టాత్మనో దేవగణాశ్చ సర్వే
యే బ్రహ్మలోకే హ్యమరాః స్మ తేఽపి॥ 12-286-52(76719)
ప్రజానిసర్గే తు స శేషకాలే
స్థానాని స్వాన్యేవ సరంతి జీవాః।
నిఃశేషతస్తత్పదం వాంతి చాంతే
సర్వే దేవా యే సదృశా మనుష్యాః॥ 12-286-53(76720)
యే తు చ్యుతాః సిద్ధలోకాత్క్రమేణ
తేషాం గతిం యాంతి యథాఽఽనుపూర్వ్యా।
జీవాః పరే తద్బలవేషరూపాః
స్వకం విధిం యాంతి విషర్యయేణ॥ 12-286-54(76721)
స యావదేవాస్తి సశేషభుక్తిః
ప్రజాశ్చ దేవ్యౌ చ తథైవ శుక్లే।
తావత్తదంగేషు విశుద్ధభావః
సంయంయ పంచేంద్రియరూపమేతత్॥ 12-286-55(76722)
శుద్ధాం గతిం తాం పరమాం ప్రయాతి
శుద్ధేన నిత్యం మనసా విచిన్వన్।
తతోఽవ్యయం స్థానముపైతి బ్రహ్మ
దుష్ప్రాపమన్యేన స శాశ్వతం వై।
ఇత్యేతదాఖ్యాతమహీనసత్వ
నారాయణస్యేహ బలం మయా తే॥ 12-286-56(76723)
వృత్ర ఉవాచ। 12-286-57x(6376)
ఏవం గతే మే న విషాదోస్తి కశ్చి
త్సంయక్చ పశ్యామి వచస్తథైతత్।
శ్రుత్వా తు తే వాచమదీనసత్వ
వికల్మషోస్ంయద్య తథా విపాష్మా॥ 12-286-57(76724)
ప్రవృత్తమేతద్భగవన్మహర్షే
మహాద్యుతేశ్చక్రమనంతవీర్యం।
విష్ణోరనంతస్య సనాతనం త
త్స్థానం సర్గా యత్ర సర్వం ప్రవృత్తాః।
స వై మహాత్మా పురుషోత్తమో వై
తస్మిజ్జగత్సర్వమిదం ప్రతిష్ఠితం॥ 12-286-58(76725)
భీష్మ ఉవాచ। 12-286-59x(6377)
ఏవముక్త్వా స కౌంతేయ వృత్రః ప్రాణానవాసృజత్।
యోజయిత్వా తథాఽఽత్మానం పరం స్థానమవాప్తవాన్॥ 12-286-59(76726)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-286-60x(6378)
అయం స భగవాందేవః పితామహ జనార్దనః।
సనత్కుమారో వృత్రాయ యత్తదాఖ్యాతవాన్పురా॥ 12-286-60(76727)
భీష్మ ఉవాచ। 12-286-61x(6379)
మూలస్థాయీ స భగవాన్స్వేనానంతేన తేజసా।
తత్స్థః సృజతి తాన్భావానాత్మరూపాన్మహామనాః॥ 12-286-61(76728)
తురీయాంశేన తస్యేమం విద్ధి కేశవమచ్యుతం।
`తురీయాంశేన బ్రహ్మాణం తస్య విద్ధి మహాత్మనః।'
తురీయార్ధేన లోకాంస్త్రీన్భావయత్యేవ బుద్ధిమాన్॥ 12-286-62(76729)
అర్వాక్స్థితస్తు యః స్థాయీ కల్పాంతే పరివర్తతే।
స శేతే భగవానప్సు యోఽసావతిబలః ప్రభుః।
తాన్విఘాతా ప్రసన్నాత్మా లోకాంశ్చరతి శాశ్వతాన్॥ 12-286-63(76730)
సర్వాణ్యశూన్యాని కరోత్యనంతః
సనాతనః సంచరతే చ లోకాన్।
స చానిరుద్ధః సృజతే మహాత్మా
తత్స్థం జగత్సర్వమిదం విచిత్రం॥ 12-286-64(76731)
యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-286-65x(6380)
వృత్రేణ పరమార్థజ్ఞ దృష్టా మన్యేత్మనో గతిః।
సుఖాత్తస్మాత్స సుఖితో న శోచతి పితామహ॥ 12-286-65(76732)
శుక్లః శుక్లాభిజాతీయః సాధ్యో నావర్తతేఽనఘ।
తిర్యగ్గతేశ్చ నిర్ముక్తో నిరయాచ్చ పితామహ॥ 12-286-66(76733)
హారిద్రవర్ణే రక్తే వా వర్తమానస్తు పార్థివ।
తిర్యగేవానుపశ్యేత కర్మభిస్తామసైర్వృతః॥ 12-286-67(76734)
వయం తు భృశమాపన్నా రక్తాః కష్టాః సుఖేఽసుఖే।
కాం గతిం ప్రతిపత్స్యామో నీలాం కృష్ణాధమామథ॥ 12-286-68(76735)
భీష్మ ఉవాచ। 12-286-69x(6381)
శుద్ధాభిజనసంపన్నాః పాండవాః సంశితవ్రతాః।
విహత్య దేవలోకేషు పునర్మానుషమేధ్యథ॥ 12-286-69(76736)
ప్రజావిసర్గం చ సుఖేన లోకే
ప్రేత్యాన్యేదేహేషు సుఖాని భుక్త్వా।
సుఖేన సంయాస్యథ సిద్ధసంఖ్యాం
మా వో భయం భవతు న వోఽస్తు పాపం॥ ॥ 12-286-70(76737)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ష·డశీత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 286॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-286-1 తలమధోభాగః। సాకాశమాకాశసహితం సర్వముపరితనం। బాహుగోచరో మధ్యస్థమిత్యర్థః। యస్య పృథ్వీతలం పాదమాశా వై బహుగోచరా ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-286-2 అనంతం స్థానం మోక్షః॥ 12-286-9 నైష దానకృతా శక్య ఇతి థ. పాఠః॥ 12-286-11 మహతాల్పకృతేన చేతి ధ. పాఠః॥ 12-286-12 జాతిశతైర్జన్మశతైః ఏకజాతౌ ఏకజన్మన్యపి॥ 12-286-22 అప్సు ప్రతిష్ఠిత ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-23 నేత్రాభ్యాం పాదయోర్భూశ్చ దానయేతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-24 ఫలం తాతేతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-29 తతో బ్రహ్మ ప్రకాశతే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-30 వాపీసహస్రాణి తతోఽప్యశీతిః ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-286-31 యోజనవిస్తృతాశ్చేతి థ. పాఠః॥ 12-286-34 గత్వాశుయోనిప్రభావానుతీత్యేతి ధ. పాఠః॥ 12-286-35 దర్శనమాపజీవ ఇతి థ. ధ. పాఠః॥ 12-286-36 జీవగుణస్య దైత్యేతి ఝ. థ. పాఠః॥ 12-286-38 ప్రజానిసర్గాత్సబహూన్వదంతీతి ట. థ. పాఠః॥ 12-286-39 యుగక్షయే తపసేతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-44 తిష్ఠగ్రమలత్వమేతీతి ట.థ. పాఠః॥ 12-286-50 స్వర్గం సుఖం తిష్ఠతి భూతసర్గమితి ట. పాఠః। విక్షేపకృతప్రభావ ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-51 సిద్ధిలోకే ఇతి థ. ధ. పాఠః। సంతిష్ఠతి సర్వలోకే ఇతి ట. పాఠః॥ 12-286-53 నిశ్శేషా వై తత్పదం యాంతతి ట. థ. ధ. పాఠః॥ 12-286-55 సశేషభావ ఇతి ట. పాఠః। దివ్యాశ్చ తథైవ శుక్లే ఇతి ధ. పాఠః। తావత్తరత్యేష విశుద్ధభావ ఇతిం ధ. పాఠః॥ 12-286-56 దుష్ప్రాపమభ్యేతి స ఇతి ఝ. ట. థ. పాఠః॥ 12-286-61 మహాదేవో భగవాన్స్వేన తేజసేతి ఝ. పాఠః। నానారూపాన్మహామనా ఇతి ఝ. ట. థ. పాఠః॥ 12-286-64 సనత్కుమారశ్చరతే చేతి ధ. పాఠః॥ 12-286-65 మన్యే శుభా గతిరితి థ. పాఠః॥ 12-286-66 నావర్తతే పునరితి ధ. పాఠః॥ 12-286-68 రక్తాః కామముఖేషు వై ఇతి ధ. పాఠః। దుఃఖముఖేఽముఖే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-286-70 ప్రత్యేత్య దేవేషు సుఖాని బుక్త్వేతి ఝ. పాఠః। మా వో భయం భూద్విమలాః స్థ సర్వే ఇతి చ. ఝ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.